کتاب مقدمهای بر پیکره دانش معماری سازمانی اثری تخصصی و مرجع در حوزهی دانش نوین معماری سازمانی است. این کتاب مجموعهای از نظریات و دیدگاههای متنوع اندیشمندان و نظریهپردازان را گردآوری کرده و نویسنده در فصول مختلف، تحلیلهای کارشناسی خود را نیز ارائه کرده است.
موضوع کتاب
این اثر چارچوبی جامع از مفاهیم، اصطلاحات و تکنیکهای معماری سازمانی را معرفی میکند و بهعنوان مرجع فارسی برای دروس دانشگاهی و پژوهشهای حرفهای در حوزهی معماری فناوری اطلاعات سازمانی شناخته میشود. ویژگی اصلی کتاب نگاه جامعنگر، برنامهمحور و روشمند به طراحی و پیادهسازی معماری سازمانی است.
اهمیت معماری سازمانی
قرن 21 میلادی؛ با پیشرفتهای چشمگیری که در حوزهی تکنولوژی و بهروزرسانی سیستمها و بهینگی فرایندها رقم زده، روشهای مدیریتی و مهندسی سنتی در کسبوکارها را به گوشهای رانده است. بهویژه آنکه در دنیای پرشتاب و پرتلاطم امروز، کسبوکارها نیز شرایط پرنوسان و پیچیدهای را تجربه میکنند و آنچه سازمانها و مؤسسات را از خطر تنزل و فروپاشی نجات خواهد داد؛ همانا تغییر رویکرد از تفکر فردمحور به تفکر سیستممحور است.
بر هر معمارِ سازمانی لازم است جهت کسب توانمندی و کارآمدی هرچه بیشتر در حرفهی خود؛ به «پیکره دانش معماری سازمانی» علم و وقوف پیدا کند. «پیکره دانش» عبارت است از مجموعهی کاملی از مفاهیم، اصطلاحات و روشها در یک حرفه یا حوزهی موضوعی که اشراف به آن بر هر متخصص مربوطه ضروری است.
طیف گستردهای از نظرات دربارهی تعریف «معماری سازمانی» توسط صاحبنظران و نهادهای رسمی مختلف ارائه شده است. بهعنوان نمونه؛ طبق استانداردهای بینالمللی ISO/IEC/IEEE، معماری سازمانی چنین تعریف میشود: «مفاهیم یا ویژگیهای بنیادی یک سیستم در محیط خود که توسط عناصر، روابط و اصول حاکم بر طراحی و تکامل تلاش کرده با بررسی منابع معتبر حوزهی معماری سازمانی از اواسط دههی 1980 تا ابتدای سال 2020؛ مجموعهی مفاهیم، اصطلاحات و روشهای این حوزه را در قالب کتابی مرجع و کاربردی سازماندهی و گردآوری کند که البته؛ مهجوریان این اثر را، مقدمهای بر نسخهی جامع پیکره دانش سازمانی میداند. لازم به ذکر است که پیکره دانش معماری سازمانی باتوجه به نوظهوربودن این دانش، نیاز به بازبینی و بهروزرسانی پیدرپی دارد.
فهرست فصول کتاب
فصل اول
ادبیات موضوعی، مبانی، تاریخچه و مفاهیم پایهای معماری سازمانی؛ کاربردها و مزایا با مثالهای واقعی.
فصل دوم
با ادبیات موضوعیِ معماری سازمانی، مبانی، تاریخچه و مفاهیم پایهای معماری سازمانی آشنا میشویم. بهعلاوه؛ کاربردها و مزایای معماری سازمانی با ذکر مثالهایی واقعی و مستند در این فصل تشریح میشوند.
فصل سوم
از نقش معمار و ماهیت حرفهی معماری میگوید و مدلی برای شایستگی معمار ارائه میدهد. همچنین جایگاه تشکیلات معماری، مسیر شغلی معماران، و ارتباط تفکر سیستمی با معماری را روشن میسازد و ما را با پیشکسوتان معماری سازمانی آشنا میکند.
فصل چهارم
مباحث مرتبط با راهبری و مدیریت معماری سازمانی همچون فرایندهای معماری، ارزیابی و ارزشیابی معماری، ابزارهای مدیریت معماری سازمانی و ترویج معماری را تشریح میکند. نویسنده همچنین؛ پیشبینی آیندهی معماری سازمانی را در این فصل ترسیم مینماید.
فصل پنجم
نمونههایی از شاخصترین چارچوبها، روششناسیها و مدلهای مرجع معماری سازمانی؛ با ذکر خلاصهای از تاریخچه، مبانی، کاربردها، مزایا و معایب، و همچنین پشتیبانی و بهروزرسانی هریک، مورد بررسی قرار میگیرند.
فصل ششم
به چارچوب ملی معماری سازمانی ایران اختصاص دارد. باتوجهبه اینکه چارچوب ملی؛ محصول تخصص و تجربهی چندین سالهی متخصصین داخلی است، آشنایی با آن از جایگاه و اهمیت ویژهای برخوردار است.
فصل هفتم
مروری است بر سرگذشت معماری سازمانی در ایران شامل رویدادهای سرنوشتسازِ دو دههی اخیر، دستاوردهای ملی، رتبهی ایران در جهان، آسیبشناسی پروژههای معماری سازمانی در کشور بههمراه راهحلها و توصیهها، و… .
انتشار کتاب
این کتاب توسط انتشارات ادیبان روز (ناشر تخصصی مدیریت، بازاریابی، کسبوکار و تبلیغات) در سال 1401 منتشر شده است.
مخاطبان کتاب
- معماران باتجربهی سازمان و سیستم
- پژوهشگران حوزه معماری سازمانی
- دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رشتههای مدیریت و فناوری اطلاعات
- مدیران و متخصصانی که به دنبال درک جامع از چارچوبهای معماری سازمانی هستند
معمار سازمان-سیستم در صورتمسئلههای مختلف با انواعی از وضعیتهای ساده تا پیچیده یا حتی آشوبناک سرکار دارد که میتوان آنها را در قالب چارچوب کانوین صورتبندی نمود، برای مسائل و سیستمهای ساده (ناحیه واضح)، روش و ابزار مناسب و سرراست است؛ در مسائل و سیستمهای بغرنج نیاز است معمار تمهیدات، بهروشها و ابزارهای پیشرفتهتری به کار گیرد تا به موفقیت برسد؛ برای صورتمسئلههای پیچیده – که با کاربرد معماری سازمانی اشتراک بیشتری دارد – باید از چارچوبها روششناسیها و ابزارهایی متناسب با سطح پیچیدگی صورتمسئله استفاده نمود؛ در شرایط آشوبناک و موقعیتای اضطراری نیاز به راهکارهای مختص این ناحیه است.
کاربردهای کتاب
- دانشگاهی: مرجع آموزشی برای تدریس و پژوهش در حوزهی معماری سازمانی.
- حرفهای: راهنمای عملی برای طراحی سیستمهای یکپارچه، بانکداری باز، و استفاده از فناوریهای نوین مثل هوش مصنوعی در سازمانها.
- صنعتی: زمینهسازی برای صنعتیسازی دانش معماری سازمانی در مقیاس ملی و منطقهای.
- مدیریتی: کمک به مدیران در کاهش هزینههای عملیاتی، افزایش سرعت خدمات و ارتقای رضایت مشتری از طریق معماری سازمانی.
چرا مهم است؟
- چون معماری سازمانی فقط یک مفهوم نظری نیست؛ بلکه ابزاری برای پیوند فناوری با اهداف کسبوکار است.
- این کتاب اولین تلاش جدی در ایران برای تدوین یک مرجع جامع در این حوزه است و میتواند پلی بین دانش جهانی و نیازهای بومی سازمانها باشد.
